“سنگنامگ” شماره دو – اسفند 1404
در گفتگویی که با استاد غفار داورپناه در سال 1399 داشتم ، صحبت از نامه هایی شد که مهندس امانت ارسال کرده بود . از ایشان اجازه ی کپی کردن و استفاده از آنها را گرفتم . محتوی این نامه ها می تواند سندی منتشر نشده در مورد برج آزادی باشد . بنابراین برای ثبت در تاریخِ ساخت برج ، تصمیم به انتشار آنها گرفتم .
کاوه فاضل بسطامی
استاد محترم و دوست گرامی استاد غفار داورپناه
غفار عزیز
امیدوارم که خوب و خوش هستید ، همیشه به یاد محبت های شما هستم.
غفار عزیز یادداشت هائی در مورد بنای شهیاد در دست تهیه دارم ، کار سنگ این بنا به همت شما انجام شده در دنیا بی نظیر است و می خواستم خواهش کنم که داستان چگونگی انجام کار و کسانی که در انجام آن شرکت داشتند را لطف کرده مرقوم فرمائید که انشاالله تحت نام خودتان در مجموعه منتشر شود .
از آقای مهندس حقیقی هم همین درخواست را خواهم کرد .
خواهشمندم که موارد را بجزئیات و مفصل با ذکر نام همه تا آنجا که بیاد دارید مرقوم دارید و از طولانی بودن مطلب نگران نباشید ، هر چه مفصل تر بهتر.
قسمتی از مطالبی که مورد نظر قرار می دهید بشرح زیر است :
1 – از چه تاریخی و چگونه باین کار مربوط شدید کی از شما خواست و کی شما را به آقای پورفتحی معرفی کرد؟
2 – کی با قنبر رحیمی علیه الرحمه تماس گرفتید و انعکاس او چه بود ؟
3 – داستان روزی که با هم به سر معدن رفتیم و جزئیات آنچه دیدیم و قنبر چه کرد و چه گفت ؟ آیا عکسی از معدن جوشقان قالی دارید . محل آن دقیقا کجاست . آیا هنوز معدن کار می کند؟
4 – داستان ورود ماشین آلات برش در کارگاه ماشین سازی چه بودند ، الماسی و فرز چند سانتی چند دستگاه و تعداد کارگران و سرکارگری که سنگ تراش اصلی بود اهل کجا بود و این کار را از کجا یاد گرفته بود ؟ سن او چقدر بود؟
5 – سابقه خود شما در کار سنگ چیست . از کجا اینکاره شدید؟
6 – روش تراش سنگ بعد از تامین مختصات کامپیوتری چگونه بود. ماکت چوبی هر سنگ چگونه بود و پیچ سنگ چطور به سنگ تراش نشان داده می شد . برای سنگ های بزرگ و سنگ های کوچک ؟
7 – حمل سنگ از کارگاه تراش در میدان به روی کار و چگونگی نگاهداری و نصب آن چگونه بود ؟
8 – مشکلاتی که مواجه شدید ؟
9 – سنگ کاری طاق اصلی که ملهم از رسمی سازی قدیم ایران است با توجه به قالبی که ساخته شد روی سقف ساهتمان کارگاه چگونه انجام شد؟
10 – آیا قیمت کارهای سنگی برای هر قسمت را بیاد دارید ؟ چگونه قیمت را حساب می کردید . برای هر سنگ یا کلی بود برای همه کار؟
11 – قنبر از نظر مالی چگونه با کاری که همه جزئیات آن معلوم نبود کنار آمد . همینطور خود شما کار باین بی سابقه ای را چطور قیمت دادید ، می دانید که قیمت کل برج 7 میلیون تومان شده . البته فقط برج نه محوطه سازی میدان ( دستنویس استاد غفار : قیمت فکر می کنم کلا 40 یا 43 میلیون شد و کل سنگ برج 8 میلیون شده )
12 – سنگ سیاه کف موزه را قنبر مخصوص این پروژه استخراج کرد . داستان چه بود آیا هنوز استخراج می شود ؟ ( دستنویس استاد غفار : از اصل کارخانه سنگبری پردا برای این کار تقریبا درست شد که من و قنبر رحیمی و آقای پرواس به شرکت آن کارخانه را درست کردیم )
13 – روابط شما با مرحوم محمد پورفتحی چگونه بود می دانم که همیشه اشکال مالی داشت . روزی به من گفت ” اگر قرض نداشته باشم خوابم نمی برد”
14 – خاطرات شما از اداره کارگاه و بقیه افرادی که روی پروژه کار می کردند. کار چه ساعتی شروع می شد . چه ساعتی تمام می کردند . چند روز در هفته و دیگر موارد و اتفاقات ؟ روابط شما با ایرج حقیقی ، کمره ای و دیگران و خود بنده؟
15 – داستان درهای سنگی گرانیت و مرمر جوشقان و چگونگی تعبیه مکانیزم باز و بسته شدن آنها و حدود اندازه آنها و ضخامتشان ؟
16 – آبنمای مرمرپاسیوی ورودی ( آلاباستر ) مرمر کجا بود و ابعاد آن چقدر بود ؟ آیا در هوای طهران دوام داشته و هنوز آنجاست و سالم است ؟آیا می توان عکسی از آن داشت؟
17 – آبنماهای محوطه و چگونگی ساخت آنها ؟
18 – سنگ کاری محوطه و نکات جالب آن؟
19 – بالاخره آنچه بعد از آن بشما گذشت و چگونه از شما قدردانی شد و می دانم خودم در آن زمان غافل بودم و حق تشکر از شما ادا نشد . ولی این اواخر چه شد؟
20 – باید جایی این داستانها ثبت شود .
21 – بعد از حدود 30 سال بنا و سنگ آن چگونه عمر کرده است؟
22 – لطفا بیوگرافی مفصل خود را مرقوم دارید . سال و محل تولد ، محل تحصیل . وقتی کار سنگ را شروع کردید ، اهم کارهایی که قبل و بعد از شهیاد انجام دادید. وقتی کار شهیاد را می کردید چند ساله بودید؟
ممکن است نوشتن همه مطالب برایتان راحت نباشد ، در اینصورت اگر ممکن است جواب سئوالات را لطف کرده با ضبط صوت ضبط کرده بوسیله بهنام عزیز ارسال فرمائید .
هنوز امیدوارم که در سفر آینده تان به نزد بهنام به آنجا بیایم تا فیض دیدار حضوری حاصل شود.
با آرزوی سلامت شما
ارادتمند
حسین امانت
بهنام عزیز
با تشکر از ارسال پیام مربوط به کتاب استاد عزیز چند کلمه ای که بنظرم رسید در پنج صفحه پیوست برایت می فرستم امیدوارم مورد تائید غفار عزیز قرار گیرد . اگر تصمیم به چاپ گرفته شود لطفا نسخه تایپ شده آنرا برای تصحیح برایم ارسال دارید بسیار متشکر می شوم.
قربانت حسین امانت
کار سنگ بنای آزادی یکی از مهمترین نکات تشخص این بناست . از نظر نوع سنگ ، رنگ و یکدستی آن ، اندازه های بزرگ که گاهی قطعات بزرگ باید از حجم بلوک حدود شش متر بریده می شدند . و مهمتر از همه فرم قطعات است که نه تنها هزارها چند ضلعی نامنظم مختلف هستند بلکه سطوحی تاب خورده یا پیچ خورده دارند . و با دقت طوری تراشیده شده اند که در جمع سطح پیچیده ای که از پائین به بالا می پیچیده و تاب می خورد را تشکیل می دهند که فهم آن از روی نقشه برای سنگ تراش مشکل و شاید غیر ممکن است .
استاد غفار داورپناه کسی بود که در ایران سالهای 1340 انجام این مهم را بعهده گرفت و آنرا با نهایت درایت و کاردانی بموقع و با بهترین قیمت بانجام رساند .
او بود که ما را با خود بمعدن سنگ جوشقان برد تا با سنگ و اندازه ها و امکان انجام آن آشنا شویم .
او بود که استاد قنبر رحیمی که سلطان سنگ ایران بود وارد این کار کرد.
او بود که بهترین کارگران و استادکاران سنگتراش را پیدا کرد و بکار گماشت.
او بود که روش انجام کار را به بهترین وجه طراحی کرد و اینکه کارهای سنگی در خود میدان انجام شود .
او بود که ماشین های برش سنگ را مخصوص کار در میدان آزادی یا شهیاد سفارش داد و نصب کرد بطوری که همه کارهای سنگی بعد از رسیدن بلوکهای سنگ از معدن در خود میدان انجام میشد .
او بود که برای آنکه استادکاران سنگتراش حجم سنگ را بشناسند و دقیقا آنرا با سطح پیچ خورده بتراشند سیستمی اختراع کرد که حجم سنگ را با نوارهای تخته سه لائی درست کرد ( از روی مختصات فضائی کامپیوتری ) که سنگتراش از روی آن بتراشد . در حقیقت یک ماکت از هر سنگ باندازه حقیقی بصورت توخالی درست کرد.
او بود که کار را تا آخرین قطعه سنگ که نصب شود اداره کرد و او بود که اگر کار تازه ای مثل درهای یک پارچه سنگی باید درست می شد در ایجاد آن با شوق همکاری میکرد و درهای بی نظیر گرانیت ورودی اصلی موزه و در مرمر پایه شهیاد گواه آنند.
انجام کار سنگ بنای آزادی خود یک کار تاریخی است که حتی بعد از سالها ، اکنون در جهان بی نظیر است . از نظر نوع سنگ ، اندازه ها و تراش و ضخامت سنگها و طرز نصب آن به بنا و اینکه سنگها در یکطرف بدنه بتنی بجای قالب بکار رفته شده اند . هنوز پس از حدود 45 سال که از اجرای این کار می گذرد ، کار سنگ آن اثری بی نظیر و درخشان در عرصه جهانی است و این مدیون استاد غفار داورپناه ، استاد قنبر رحیمی و دوست عزیز مهندس ایرج حقیقی و مهندس محمد پورفتحی است ( سرپرست کارهای سنگی استاد غفار داورپناه ، تهیه سنگ از معدن استاد قنبر رحیمی ، سرپرست کارگاه مهندس ایرج حقیقی و مقاطعه کار بنا مهندس محمد پورفتحی ) و نمادی است از استعدادها و توانائی ها و هنر و نبوغ ایرانیان که در آنزمان با عشق به ایران عزیز در جسم شهیاد متبلور شد .

